Anasayfa  |   İletişim  | AR - EN
Bize Ulaşın
Mesajınız
Bize Ulaşın
Angola *

* Naim Demirel, 'Angola', BM Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Barışın Korunması, Derin Yayınları, 2013, s.139-152.

1.        Tarihsel Arkaplan

Angola 1920'den 1960 yıllarına kadar Portekiz idaresindeki klasik bir sömürgeydi. Özellikle sömürge idaresi diktatör Salazars döneminde ağır baskılar altında sürmekteydi.

1950'li yıllarda milli bir isyan hareketi başladı ve bu hareket 1961 yı­lında özgürlük savaşına dönüştü. Portekiz sömürge idaresine karşı 1960 yılından itibaren üç ayrı grup[1] savaşmıştır. 1962 yılında Portekiz önemli reform kararları aldı. Ancak bu reformlar bağımsızlık savaşını durdurmaya yetmedi. 1974 yılında Portekiz'de yapılan darbeyle diktatörün devrilmesi sonucunda oluşan yeni demokrasi rejimi sömürgeler rejimini sona erdirme politikasına başladı.

Angola 1975 yılında Portekiz sömürgesinden kanlı bir mücadele ile bağımsızlığına kavuşmuştur. Angola'daki partizan grupların oluşturdukları bir koalisyon hükümeti idareyi ele almıştı. Bu koalisyon kısa bir süre devam etti ve ardından aralarında çıkan anlaşmazlık yüzünden dağıldı. Aralarındaki anlaşmazlık ülkeyi iç savaşa sürükledi. Angola'da bağımsızlık hareketi yürü­ten, her birisi farklı etnik kökene dayanmakta olan üç grup FLNA, MPLA ve UNITA arasında silahlı çatışmalar başladı[2].

Aralarındaki mücadele dış müdahalelerle daha da şiddetlendi. Her bir grup farklı devletlerce desteklendi. UNITA ve FNLA grupları birleşme kararı aldılar ve ardından ABD, Güney Afrika ve o zamanki Zaire tarafından destek­lendiler. Solcu grup olan MPLA ise Küba ve Sovyetler Birliği tarafından des­teklenmekteydi. İç savaşın galibi MPLA olmuştu ve ABD ve Güney Afrika geri çekilmek zorunda kaldı. Ancak UNITA mücadeleyi bırakmadı, savaşın şeklini değiştirerek gerilla savaşına başladı. UNITA'nın direnç göstermesi ve kolay mağlup edilemediğinin anlaşılması üzerine Güney Afrika ve ABD yeniden UNlTA'yı desteklemeye başladılar. Angola Doğu-Batı arasındaki soğuk sava­şın küçük bir örneğini göstermekteydi.

1988 yılında Güney Afrika, Angola ve Küba; Angola'daki Küba birlikle­rinin çekilmesi ve Namibya'nın bağımsızlığa kavuşması konusunda anlaşma­ya vardırlar. Bu tarihe kadar Güney Afrika, Angola topraklarına saldırmasının sebebi olarak Namibya'yı dayanak göstermekteydi. BM, Angola toprakların­dan Küba birliklerinin çekilmesini gözlemlemek üzere bir misyon („UNAVEM I")[3] oluşturdu[4].

1990 başlarında barışa çok yaklaşılmıştı. Portekiz, ABD ve Sovyetler Birliği Lizbon'da barış görüşmelerini organize etmişler („Acordos de Paz para Angola")[5] ve görüşmelerin sonucunda bir barış antlaşması imzalanmasını sağlamışlardı. Mayıs 1991'de iç savaşın tarafları yabancı güçlerin ülkeden çekilmesinden sonra, Portekiz'de barış anlaşması imzaladılar[6]. Taraflar 1975 yılında, Angola'nın bağımsızlığını ilan ettiğinden bu yana devam eden iç savaşı sona erdirmek ve Angola'da sivil bir toplum düzeni kurmak üzere uzlaştılar. Bu anlaşma BM gözetiminde serbest seçimlerin yapılmasını ön­görmekteydi.

Bu anlaşmaya göre MPLA ve UNITA karşılıklı olarak birbirlerini tanıya­caklar, silahlı birliklerini birleştirecekler ve 1992 yılında BM gözetiminde seçime gidilecekti. Bu anlaşmayla Angola'nın 1975 yılında bağımsızlığını ilan ettiğinden bu yana devam eden iç savaşın sona erdirilmesi ve Angola'da sivil bir toplum düzeni kurulması hedeflenmiştir.

Güvenlik Konseyi bu anlaşma sebebiyle BM'nin Angola'daki barış sü­recini desteklemek üzere bir misyon ( „UNAVEM II") oluşturulması kararını aldı[7].

29-30 Ekim 1992 tarihlerinde yapılan seçimlerin galibi iktidardaki MPLA ve onun lideri Jose Eduardo dos Santos oldu. Uluslararası seçim göz­lemcileri seçimi serbest ve hakkaniyete uygun olduğunu belirtmelerine rağmen UNITA[8] ve lideri Jonas Savimbi seçimlerin tamamıyla şiddetten uzak barış ortamından gerçekleşmediğini, seçimlerde hile yapıldığını savu­narak, seçim sonuçlarını tanımadığını bildirdi[9]. Bunun neticesinde taraflar arasında yeniden silahlı çatışma başladı[10]. Bu iç savaş neticesinde UNITA, Angola topraklarının büyük bir kesimini kontrolü altına aldı. Ancak bu iç savaş halkı dayanılmaz sıkıntıların içine soktu. BM Genel Sekreteri temsilci­sinin barış Sözleşmesi'nin gereğini yerine getirmeye yönelik arabuluculuk çalışmalarına UNITA yaklaşmadı ve savaşı sürdürmeme davetini reddetti[11].

1993 yılı içinde UNITA sürekli daha fazla Angola toprağını kontrolü al­tına aldı. Bu sebeple de iç savaş gittikçe daha da arttı. Bu savaşın gerçek mağduru da sivil halk idi. Güvenlik Konseyi barış prosesinin başarılı olama­masının sorumlusu olarak UNITA'yı gördü[12].

Güvenlik Konseyi MPLA'yı Angola'nın hukuksal ve meşru yöneticisi ola­rak tanıdı ve 1992 yılı sonbaharında yapılan seçim sonuçlarını UNITA'nın ta­nımasını ve Lizbon Antlaşmasına „Acordos de Paz"[13] uyulmasını istedi. Gü­venlik Konseyi ilgili kararında UNITA'nın bu hukuk dışı tutumunu uluslararası barış ve güvenliği tehdit eder mevcut durumun müsebbibi olarak göstermek­teydi[14].

Taraflar 20 Kasım 1994 tarihinde Lusa Protokolü'nü imzalayarak yeni­den ateşkes ilan ettiler[15]. Barış protokolünün uygulamasına yaklaşmayan UNITA'ya karşı Güvenlik Konseyi Ağustos 1997'de yeni yaptırım kararları

aldı[16].

1998 sonunda iç savaş yeniden şiddetlendi. Ancak UNITA lideri Savim- bi'nin 22 Şubat 2002'de ülkenin doğusunda askerler tarafından öldürülme­sinden sonra UNITA savaşı bıraktı ve 4 Nisan 2002 yılında resmen ateşkes ilan edildi. UNITA silahlı biriliklerini dağıtarak Angola ordusuna dahil oldu.

30 yıl süren iç savaş neticesinde milyonlarca insan yerlerinden göç etmek zorunda kalmış bunlardan yüz binlercesi yurtdışına iltica etmişlerdir. İş savaş boyuncu çok anti-personel mayını yerleştirilmiştir.

2008 yılında yeniden parlamento seçimleri yapıldı. Bu seçimde MPLA oyların % 80'ini aldı. 2010 yılında yeni bir Anayasa yapıldı.

2.         Güvenlik Konseyi Kararları

1993 yılı içinde UNITA sürekli yeni topraklar kazanmış ve bu sebeple de iç savaş kızışarak devam etmişti. Savaştan ise en çok sivil halk mağdur olmuştu. Barış sürecinin devam etmemesinde Güvenlik Konseyi UNITA'yı sorumlu tutmaktaydı[17]. Güvenlik Konseyi MPLA'yı ülkenin hukuken meşru hükümeti olarak tanımış ve UNITA'dan 1992 sonbaharında yapılan seçimi tanımasını ve barış Sözleşmesi'nin (Acordos de Paz) hükümlerini yerine ge­tirmesini istemiştir[18].

1993 başlarında Güvenlik Konseyi UNAVEM II personeline yapılan sal­dırılar ve BM'nin mallarına verilen zararlardan dolayı endişelerini dile getir­miştir[19].

a)        Güvenlik Konseyinin 1993 Yılana Kadar Aldığı Kararlar

Konsey Ocak 1992'den Şubat 1993' kadar Angola'yla ilgili olarak üç karar almıştır[20]. Bu üç kararda da ateşkes anlaşmasına uyulması ve çatışma­ların hemen sona erdirilmesi talep edilmekteydi. Bu kararların bir özelliği deKonseyi'n herhangi bir şekilde barış tehdidi tespiti yapmamış olmasıdır[21].

Güvenlik Konseyi 1992'nin sonlarına doğru Angola'da savaşan tarafla­rın özellikle UNITA'nın UNAVEM II personeline saldırması ve BM mallarının tahrip edilmesi, insani yardım malzemelerinin sivil halka ulaşmasına engel olunması, sivil halka yapılan saldırıların artması, silahlı siviller tarafından sivil halkın öldürülmesi ve diğer uluslararası insancıl hukuk kurallarının sıkça ihlal edilmesi üzerine 29.01.1993 tarihinde toplanarak S/RES/804(1993) sayılı kararı aldı.

Konsey bu kararında UNAMEV II personeline yapılan saldırıyı kınamış, taraflardan özellikle UNITA'dan uluslararası insancıl hukukun kurallarına riayet etmelerini, insani yardım malzemelerinin sivil halka ulaşmasına engel olmamalarını istemiştir. Ayrıca Konsey, UNITA ve hükümeti, UNAVEM II personelinin ve insani yardım kapsamında çalışanların Angola'daki güvenlik­lerinin sağlanması hususunda uyarmıştır[22].

Ancak taraflarca bu Konsey kararı uygulanmamıştır. Bu kararın üze­rinden daha üç ay bile geçmeden UNAMEV II personeli tutuklanmıştır. Kon­sey Mart 1993'te bunun üzerine tutuklu personelin derhal serbest bırakıl­masını talebini içeren S/RES/810 (1993) sayılı yeni bir karar aldı[23].

Bu karardan üç gün sonra Konsey yine Angola ile ilgili olarak toplan­mış ve S/RES/ 811 (1993) sayılı kararı almıştır. Konsey bu kararında tarafları Uluslararası insancıl hukukun kurallarına uyulması, özellikle yardıma muhtaç halka yardım malzemelerinin ulaşmalarını sağlamaları hususunda uyarmış ve ayrıca 23 Şubat 1993 tarihinde kaçırılan askeri gözlemcilerin kayıtsız şart­sız derhal serbest bırakılmasını istemiştir[24]

Daha sonra Nisan 1993'te Dünya Gıda Programı uçağına yapılan saldı­rı üzerine Konsey S/RES/823 (1993) sayılı kararı almıştır. Konsey bu kararın­da, bütün taraflardan özellikle UNlTA'dan uluslararası yardım uçuşlarına saldırıdan uzak durmalarını, uçuşların ve UNAVEM II Personelinin güvenliği­nin sağlanmasını istemiştir[25].

Bu karardan yaklaşık üç ay sonra Güvenlik Konseyi S/RES/851 (1993) sayılı kararı almıştır. Bu kararda Konsey, 27 Mayıs 1993 tarihinde yardım trenine UNITA birliklerinin saldırısını örnek göstererek UNITA'dan insani yardımların yerlerine ulaşmasına engel olmamasını, yabancı vatandaşların ve ailelerinin Haumbo ve diğer işgal altındaki yerlerden çıkartılması konu­sunda işbirliği yapmasını istemiştir[26].

15.09.1993 tarihinde Güvenlik Konseyi yeniden Angola ile ilgili top­lanmış ve S/RES/864 (1993) sayılı kararını almıştır. Bu kararda Konsey her iki taraftan UNAVEM II personelinin ve insani yardımların güvenliğinin sağlan­masını istemiştir. Aynı kararda UNITA'dan zorla alıkoyulan yabancıları derhal serbest bırakması ve yabancıların mallarına zarar vermemesi istenmiştir. Yine bu kararda, Güvenlik Konseyi'nin daha önceki kararlarında yer alan taleplerin yerine getirilmemesi üzerine UNITA'ya karşı silah ve petrol am­bargosu uygulanmasına karar verilmiştir[27]. Konsey bu kararında uluslararası barış ve güvenliği tehdit eden bir durumun varlığını tespit etmiş ve bu du­rumun sorumlusunun UNITA olduğunu ifade etmiştir.Konseyi'n daha önceki bütün taleplerine rağmen herhangi bir talebin UNITA tarafından yerine geti­rilmemesi sonucu alınan silah ve petrol ambargosu kararının adresi Angola devleti değil, UNITA'dır.

Konsey yaptırımların uygulanması ve kontrol edilmesi için bir de "yaptı­rım komitesi" oluşturmuştur[28]. Konsey bununla da kalmamış eğer UNITA ateşkes anlaşmasına uymazsa ve barış Sözleşmesi'nin (Acordos de Paz) gerek­lerini yerine getirmezse ticarete ilişkin ve seyahat serbestisine ilişkin daha başka yeni yaptırımlar uygulayacağı tehdidinde de bulunmuştur[29]. Petrol ve silah ambargosu UNITA'yı görüşme masasına çekebilmek için daha çok sem­bolik bir anlama sahipti[30] ve gerçekten de bu hedefe ulaşılmıştır. Bu karardan sonra UNITA görüşme masasına geri dönmüş ve Konsey başka yaptırımlar uygulama yoluna gitmemiştir[31].

b)     Güvenlik Konseyinin 1994'ten Sonraki Kararları

20.11.1994 tarihinde taraflar Lusaka'da ateşkes ve barış anlaşması imzaladılar. Güvenlik Konseyi bu anlaşmadan sonra aldığı kararlarda[32] ta­raflar arasındaki barış sürecinin tehlikeye atılmaması için yaptırımlarını ağır­laştırmama yoluna gitmiştir. Kararlarda genel olarak aynı ibareler kullanıl­mıştır. Bu kararlar S/RES/864(1993) sayılı karara kıyasla daha az bilgi verici niteliktedirler.

1993 yılının son çeyreğinde Angola'da sivil halk acil insani yardıma muhtaç duruma gelmişti. Üç milyona yakın insan yersiz kalmış, açlık tehlike­sine düşmüşlerdi. Savaş ve döşenen mayınlar sebebiyle tarım neredeyse bitmişti. BM'nin halka insani yardım yapması ise UNITA'nın engellemeleri sebebiyle neredeyse mümkün olmuyordu. UNITA yardım konvoylarının yar­dıma muhtaç yerlere ulaşmasına engel olmaktaydı. UNITA'nın ülkenin % 70'ini kontrol ettiği düşünülürse bu felaketin boyutu anlaşılabilir. UNITA seçim sonuçlarını tanımamaya ve yabancıları tutuklu olarak alıkoymaya devam etmekteydi[33].

UNITA'nın tavırları yüzündün barış süreci yürümemekteydi. Bu sebep­le Güvenlik Konseyi 28.08.1997 tarihinde S/RES/1127 (1997) sayılı yeni bir karar aldı. Bu kararda Konsey, UNITA'nın Acordos de Paz Antlaşması ve da­ha sonraki anlaşma olan Lusaka-Protokolünün şartlarına uymamasını, ulus­lararası barış ve güvenliği tehdit ettiği tespitine dayanak yapmıştır. UNITA'nın her şeye rağmen askeri gücünü ve kapasitesini geliştirmeye de­vam etmesine karşılık Güvenlik Konseyi 30.09.1997 tarihinden itibaren ge­çerli olmak üzere UNITA'ya karşı yaptırım kararları aldı. Ancak, bu karardan daha sonra alınan S/RES/1130 (1997) sayılı kararla bu yaptırımların yürürlü­lüğe giriş tarihi bir ay sonraya ertelenmiştir.

29.10.1997 tarihinde alınan S/RES/1135 (1997) sayılı kararla bu tari­hin altı çizilmiş, geçerli olduğu bildirilmiş ve aktüel durumun bir barış tehdidi oluşturduğu ifade edilmiştir. Aktüel durum ile her iki tarafça da barış Söz- leşmesi'nin uygulanmaması ve S/RES/1127(1997) sayılı Konsey kararının uygulanmaması kastedilmiştir.

1998 yılında ise durum biraz iyileşmişti. S/RES/1149 (1998) sayılı ve S/RES/1157(1998) sayılı kararlarla Güvenlik Konseyi gelişmelerin UNITA'ya uygulanan yaptırımların kaldırılmasını gerektirecek kadar düzelmediğini, an­cak yine de konuyu değerlendireceğini bildirmiştir.

Güvenlik Konseyi 12.06.1998 tarihinde S/RES/1173(1998) sayılı karar­la S/RES/1127(1997) sayılı kararına atıfta bulunmuş ve Angola'daki duru­mun uluslararası barışı tehdit eder niteliğini tespit etmiştir. Bunu yaparken, özellikle de UNITA'nın uyuşmaz tavrını;Konseyi'n kararlarına, yapılan anlaş­maların gerek Acordos de Paz olsun ve gerek Lusaka protokolü olsun hü­kümlerine uymayışını dile getirmiştir. Bu kararda UNITA'ya uygulanacak yaptırımlar genişletilmiştir. S/RES/1176(1998) sayılı kararla da yaptırımların süresi 01.07.1998'e kadar uzatılmıştır.

04.12.1998 tarihinde hükümet birlikleri UNITA'nın mevzilerine saldırı başlatmış ancak başarısız olmuştu. Bu arada Lusaka-Protokol'ü de hükümet­çe feshedildi. 26.12.1998'de ve 02.01.1998 tarihlerinde iki adet BM kargo uçağı UNITA'nın kontrolünde olan bölgenin üstünde düşürüldü.

Bu olaylar üzerine Güvenlik Konseyi S/RES/1219 (1998) sayılı kararı aldı. Konsey bu kararında UNITA'ya daha önceki Konsey kararlarından kaynaklanan yükümlülükleri hatırlatmıştır. Konsey ikinci uçağın düşürülmesinden sonra

12.01.1999 tarihinde S/RES/ 1221(1999) sayılı kararı aldı. Bu kararda Konsey daha önceden aldığı S/RES/1219 (1998) sayılı karara uyulmamasına ve uçak düşürme olayına dayanarak barış tehdidi tespiti yapmıştır.

26.02.1999 tarihinde görevi sona eren MONUA'nın görevi uzatılmadı ve Birleşmiş Milletler Angola'dan geri çekildi.

S/RES/1237(1999) sayılı kararla Güvenlik Konseyi UNITA'nın silah am­bargosunu ihlalini araştırmak üzere bir "Uzmanlar Komisyonu" kurdu. Bu karar, UNITA'nın sözleşmeleri, konsey kararlarını uygulamayı reddetmesini ve Angola'da durumun değişmeden devam etmesini barış tehdidi olarak nitelendirmiştir.

15.10.1999 tarihinde alınan S/RES/1268 (1999) sayılı kararla Ango­la'da, Birleşmiş Milletler Ofisi ("United Nations Office in Angola (ONUA)") kuruldu.

Güvenlik Konseyi S/RES/1295 (2000) sayılı kararında Angola'daki du­rumun "bölgedeki uluslararası barış ve güvenliği tehdit etmekte olduğunu" tespit etmiştir[34]. Barış tehdidi tespitine esas olan, iç savaşın sivil halka etkisi ve yine UNITA'nın sözleşmelere ve Konsey kararlarına riayet etmemesidir.

Güvenlik Konseyi yaptırımların kontrolü için denetimleri artırmış ve buna uygun olarak da bir denetleme grubu oluşturmuştur[35].

Her ne kadar UNITA'nın gücü artık eskisi kadar olmasa da, özellikle si­vil halka büyük acılar çektiren iç savaş 2001 yılına kadar devam etmiştir.

UNITA'nın lideri Savimbi'nin Şubat 2002'de öldürülmesi üzerine yeri­ne Nisan 2002'de yardımcısı Dembo geçti. Bu değişimle birlikte 04.04.2002'de Luanda'da UNITA ile bir anlaşma yapıldı. Bu anlaşmaya göre UNITA savaşçılarına af getirilecek ve UNITA'da 02.08.2002'de resmen faali­yetlerine son verecek dağılacaktı.

2002 yılında da acil insani yardım durumunun devam etmesi, 4,5 mil­yon insanın ülke içindeki göç halinde bulunmaları ve devam eden elmas kaçakçılığı[36] sebebiyle Güvenlik Konseyi S/RES/1404 (2002) sayılı kararında barış tehdidinin devam ettiği tespitini yapmıştır.

Daha sonraki aylardaki gelişmelere paralel olarak Güvenlik Konseyi seri kararlar[37] almıştır. Konsey en sonunda S/RES/1127 (1997) sayılı kararla UNITA'ya karşı alınan yaptırım kararını önce dondurmuş ve daha sonra S/RES/1439 (2002) sayılı kararıyla da kaldırmıştır.

S/RES/1448 (2002) sayılı kararla Güvenlik Konseyi son noktayı koydu. Bu kararla S/RES/864 (1993), S/RES/1127 (1997) ve S/RES/1173 (1998) sayılı kararlarla aldığı yaptırım kararlarını kaldırmıştır.

Kararların Değerlendirilmesi

Şubat 1993 sonunda Addis Abeba'da planlanan barış görüşmeleri UNITA'nın katılmaması sebebiyle yapılamamış olmasından dolayı, Güvenlik Konseyi eğer ateşkes anlaşmasının ihlali devam ederse, BM Sözleşmesi'nde kendisine tanınan yetkileri kullanarak yeni yaptırımlar kararı alacağı tehdi­dinde bulundu[38].

Görüşmelerden bir netice alınamaması ve Lauanda'daki MPLA- Hükümetinin ABD tarafından tanınmasından sonra Güvenlik Konseyi ilk defa UNITA'ya silah ambargosu uygulayacağını bildirdi. Bu kararda herhangi bir barış tehdidi tespiti yapılmamış, sadece tarafları muhatap alan talepler bil- dirilmiştir[39]. Bu aynı ifadelerin daha sonraki kararda da kullanıldığı görül- mektedir[40].

Güvenlik Konseyi ilk defa bir devlete ya da de facto rejimi dışında iç savaşın taraflarından birisine karşı yaptırım kararı almıştır[41].

Güvenlik Konseyi'nin S/RES/851(1993) sayılı kararla silah ambargosu koyulacağına dair yaptığı tehdit, UNITA'nın talepleri yerine getirmemesi sebebiyle S/RES/864 sayılı kararla hayata geçirilmiştir.

Güvenlik Konseyi 15.09.1993 tarihinde S/RES/864 (1993) sayılı kara­rıyla, ilk defa Angola kriziyle ilgili olarak uluslararası barış ve güvenliğin teh­dit edildiği tespitini yapmıştır. Konsey tarihinde ilk defa, iç çatışmalar sebe­biyle çatışan taraflardan birisine karşı yaptırım uygulanmıştır[42]. Ancak bu karar, Güvenlik Konseyi'nin hangi sebebe dayanarak barış tehdidi tespiti yaptığına dair bir ip ucu vermemektedir. Güvenlik Konseyi'nin barış tehdidi kararını Angola'daki krizin ülke sınırlarını aşarak bölgede barışı etkileyecek boyutta oluşuna dayandırdığını söylemek mümkün olmaz[43].

Karar metninde dile getirilen hususlar; acil insani yardım durumu, An­gola'da devam eden iç savaş, BM'nin yardım konvoylarına ve personeline yapılan saldırılar ve UNITA'nın yapılan anlaşmaya ("Acordos de Paz") uy­maması olaylarıdır[44].

Öğretide Güvenlik Konseyi'nin UNITA'nın silahlı eylemlerini barış tehdi­di olarak nitelendirdiği yönünde görüşler bulunmaktadır. Eğer bu görüş doğru olarak kabul edilirse, Güvenlik Konseyi kararlarında ilk defa, iç savaşın tarafla­rından birisinin askeri eylemlerini barış tehdidi tespitine dayanak yapılmış olacaktır. Ancak bu şekildeki bir değerlendirme karar metni ile uyumlu olma­yacaktır. Karara göre UNlTA'nın askeri operasyonu değil aksine bu aksiyon sebebiyle ortaya çıkan durumangola'da barış tehdidi oluşturmaktadır. Bunun da farklı dayanakları bulunmaktadır. Bunlardan birisi ağır insani acil yardım durumudur. Kararda Güvenlik Konseyi Angola'daki insani acil yardım durumu üzerine endişelerini dile getirmiş ve bu duruma UNITA tarafından başlatılan ve sürdürülen savaşın sebebiyet vermiş olduğunu tespit etmiştir[45]. Diğeri de UNITA tarafından savaşın devam ettirilmesi ve "Acordos de Paz para Angola" antlaşmasından kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesidir. Bu sözleşmenin yerine getirilmesinin denetimini UNAVEM II "United Nations Verification Mission" birlikleri yapacaktır[46].

S/RES/864(1993) sayılı kararda Konsey, önceki kararının yerine geti­rilmemesi ve sözleşmenin bütünüyle uygulanması konusundaki kararlılığını ifade etmiştir. Burada Haiti olayında olduğu gibi UNITA'nın uluslararası hu­kuk ihlali teşkil eden davranışları başlı başına bir rol oynamamakta, aksine uluslararası sorumluluklarının yerine getirilmemesinden doğan iki netice rol oynamaktadır. Birincisi barış sözleşmesine rağmen sürdürülen savaş ve neti­cesinde ortaya çıkan insani acil yardım durumu, ikincisi de Güvenlik Konse- yi'nin ve diğer BM organlarının otoritesi ve etkinliğinin sarsılmasıdır.

Güvenlik Konseyi'nin S/RES/864(1993) sayılı kararında UNITA'nın diğer devletler tarafından desteklenmesi neticesinde, Angola'nın içişlerine karışıl­ması konusu dile getirilmiştir. Karar metninden anlaşılan, Güvenlik Konseyi UNITA'nın askeri sahadaki hareketlerinin neticesi olarak ortaya çıkan Ango­la'daki durumu, barış tehdidi olarak nitelendirmiştir. Angola'daki acil insani yardım durumu ve barış Sözleşmesi'nin ve Güvenlik Konseyi'nin kararlarının UNITA tarafından ihlal edilmesi barışı tehdit eden bir diğer unsur olarak nite­lendirilmiştir. Güvenlik Konseyi'nin S/RES/864(1993) sayılı kararı alması sıra­sında yapılan açıklamalarda da bu husus dile getirilmiştir[47].

Buraya kadarki izahtan ortaya çıkan sonuç silahlı çatışma sebebiyle or­taya çıkan Angola'daki acil insani yardım durumu Güvenlik Konseyi tarafından bir barış tehdidi olarak nitelendirilmiştir. Bu tespit yapılırken, olayın uluslara­rası etkileri nazara alınmamıştır. Konsey üyeleri uluslararası toplumun her­hangi bir şey yapmadan sivil halkın acılarını daha fazla seyretmeyeceğini dü­şünüyorlardı[48]. Angola'daki silahlı çatışmanın uluslararası etkileri delegelerin ifadelerinde fazla yer almamıştır. Sadece Çin[49] ve Mısır[50] delegeleri çatışma­ların Angola'nın komşu ülkelerine etkilerini dile getirmişlerdir.

UNITA'nın diğer devletler tarafından desteklenmesi meselesi S/RES/864 (1993) sayılı kararda ele alınmıştır. Bu kararın görüşülmesi sıra­sında yedi delege[51] uluslararası etkilerini dile getirmişlerdir[52] [53].

Komşu devletlere olan etki unsuru barış tehdidi bağlantılı olarak S/RES/864 (1993) sayılı kararda ele alınmamıştır. Bu kararda UNITA tarafın­dan yeniden başlatılan çatışmanın dünya barış ve güvenliğini tehdit ettiği tespiti yapılmıştır. Angola'daki durum iki farklı karakter ortaya koymuştur; Angola'daki yaşanan insani felaket ve UNITA'nın barış sözleşmesinden ve Güvenlik Konseyi'nin kararlarından kaynaklanan sorumluluklarını yerine getirmemesi. Bu uluslararası hukuk ihlali teşkil eden harekette Güvenlik Konseyi hem insani yardım durumunun negatif etkisinde ve hem de BM organlarının etkinliğinin ve otoritesinin sarsılmasında barışı tehdit eden unsurlar görmektedir.

Angola'daki çatışmalarla ilgili olarak alınan kararlar toplu olarak de­ğerlendirildiğinde barış tehdidi tespitinin altında yatan sebepler şu şekilde sıralanabilir:

- İç Savaş/Savaşların devam etmesi / Ateşkes anlaşmasına uyulmaması[54]

- Barış Anlaşmasına aykırılık   /Sözleşme Görüşmelerine Katılmama -mokratik seçimlerin tanınmaması[55]

- BM personeline saldırı[56],

- Güvenlik Konseyi'nin kararlarının ihlal edilmesi[57],

- İnsani acil yardım durumu/ insani yardım konvoylarının ve çalışma­larının engellenmesi[58]/Sivil halkın çektiği acılar[59] / İnsancıl Hukuka aykırı­lık[60],

- Ülkedeki yabancıların tehlikeye atılması[61]

 


 [1]        Movimiento Popular de Libertacâo de Angola (MPLA), Frente Nacional de Libertacâo de Angola (FNLA) und Uniâo Nacional para a Independencia Total de Angola (UNITA). Bu üç hareket de farklı etnik ve dini kökene dayanmaktadır.

        [2]        Körner/Schlichte, 281 Angola (UNITA),

http://www.sozialwiss.uni-hamburg.de/onTEAM/preview/Ipw/Akuf/kriege/281_angola. htm

        [3]        United Nations Angola Verification Mission I.

        [4]        UN-Doc.S/RES/626 (1988).

        [5]         Peace Accords for Angola, (1991), S/22609.

        [6]        “Acordos de Paz para Angola” Metin için bkz. UN-Doc. S/22609.

       [7]        UN-Doc.S/RES/696 (1991).

[8]        "Uniao Nacional para a Independencia Total de Angola" (UNITA) . "Angola’nın tam bağımsızlığı için Milli Birlik".

[9] Güvenlik Konseyi bu davranışı bir çok defa kınamıştır, UN-Doc.S/RES/804 (29.01.1993)- 2.op.para..

       [10]       Bkz. BM Genelsekreterinin 25.11.1992 tarihli açıklaması (UN-Doc. S/24858).

       [11]       Bkz. BM Genelsekreterinin 12.07.1993 tarihli açıklaması (UN-Doc. S/26060).

       [12]       Güvenlik Konseyindeki 15.09.1993 tarihli görüşmeler için, bkz.. UN-Doc.S/PV.3277.

       [13]       UN-Doc.S/RES/864 (1993) - 5, 6. op.para

[14] UN-Doc.S/RES/864 (1993). Kararın B bölümünün giriş kısmı. Durumu barış tehdidi olarak nitelen­dirmeye ilişkin eleştirisel yaklaşım için bkz. Kirgis/Frederic, s. 514.

       [15]       UN.Doc S/RES/976 (1995)

       [16]       UN.Doc S/RES/1127 (1997)

       [17]       UN-Doc.S/RES/834 (1993)

       [18]       UN-Doc.S/RES/864 (1993)

       [19]       UN-Doc.S/RES/804 (1993)

       [20]       UN-Doc.S/RES/785 (1992): UN-Doc.S/RES/793 (1992); UN-Doc.S/RES/804 (1993).

       [21]       Schaefer, s. 134

       [22]       UN-Doc.S/RES/804 (1993)

       [23]       UN-Doc.S/RES/810 (1993)

       [24]       UN-Doc.S/RES/811 (1993)

       [25]       UN-Doc. S/RES/823 (1993)

       [26]       UN-Doc.S/RES/851 (1993)

       [27]       UN-Doc.S/RES/864 (1993)

       [28] Komitenin oluşumu ve çalışma şekliyle ilgili olarak bkz. Angell, David J. R.: The Angola Sanctions Committee, in Malone, David M. (Hrsg.): The UN Security Council - From the Cold War to the 21. Century, Boulder, London 2004, s. 195

       [29]       UN-Doc.S/RES/864 (1993)

[30]       Birkhaeuser, Noah: Sanktionen des Sicherheitsrats der Vereinten Nationen gegen Individuen, Bern 2007, s.108.

       [31]       UN-Doc.S/RES/890 (1993)

       [32]       UN-Doc. S/RES/903 (1994) - 10. op. para; UN-Doc.S/RES/922 (1994) - 7. op. para.

       [33]       Schaefer, s. 136

[34]       UN-Doc.S/RES/1295 (18.04.2000) -11 .pr.para: “threat to International peace and security in the region"

[35] Misyon UN-Doc.S/RES/1336 (2001), UN-Doc.S/RES/1348 (2001) ve UN-Doc. S/RES/1374 (2001) sayılı kararlarla uzatılmıştır. Bkz. bu konuda, Frischer Weltalmanach 2003, Spalte 75.

       [36]       Frischer, Weltalmanach 2003, Spalte 75.

[37] UN-Doc.S/RES/1412 (2002) ve UN-Doc.S/RES/1432 (2002). Konsey bu kararlarda BM SözleşmesininVII. bölümü çerçevesinde hareket etmiş, ancak herhangi bir barış tehdidi tespiti yap­mamıştır.

       [38]       UN-Doc.S/RES/811 (1993).

       [39]       UN-Doc.S/RES/851 (1993)

       [40]       Schaefer, s. 135

       [41]       Schaefer, s.135

       [42]       Eckert, s.99

       [43]       Schaefer, s.135

       [44]       Schaefer, s.136

       [45]       Lailach, s. 124.

       [46]       Barış Antlaşmasının 1 .Ekinde 1/4. maddesi.

[47]       Angola’daki insani acil durum hakkında delegelerin açıklamaları: ABD delegesi: "We are deeply touched by the wretched humanitarian condition this conflict has created in Angola. We will not stand by while innocent people are slaughtered, whether by bullets or slowly by starvation. The efforts of the international community to assist the poor and afflicted is (sic) of deep importance to us." (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 42).; Pakistan delegesi: "The humanitarian situation in Angola, as a result of the conflict in that country, is indeed catastrophic. The daily mortality of almost 1,000 persons because of the direct or indirect effects of the war is both barbaric and intolerable and needs immediate attention UNITA is mainly responsible for the deteriorating situation caused by the failure of its leadership to accept the results of the elections held in Angola last year and its relentless pursuit to gain control of the country through military means.". (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 51); Aynı şekilde bkz. Brezilya delegesi (UN-Doc S/PV. 3277, s. 23), Cibuti delegesi (UN-Doc.

S/PV. 3277, s. 36 ), Japonya delegesi (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 43), ve Rusya (UN-Doc S/PV. 3277, s. 44).

[48]       Güvenlik Konseyi ilgili kararının ve barış sözleşmesinden doğan yükümlülüklerin UNITA tarafından yerine getirilmemesi Angola’daki barışı tehdit eden iki element oluşu delegeler tarafından farklı de­ğerlendirilmiştir. Bazı delegeler sadece hukuk ihlallerini dile getirmişlerdir.

"Spain considers that the time has come to adopt appropriate measures vis-a-vis UNlTA's systematic violation of resolutions adopted by the Council and accords that have been reached.

"The persistence of armed conflict in Angola, which has brought about a humanitarian crisis of tragic proportions, calls for urgent and decisive action on the part of the international community - the Security Council in particular - to reinstate the peace process based on the implementation of the Acordos de Paz and of the resolutions of the Security Council.(...)

At the same time, however, it is no less important that the UNITA leadership understand that the United Nations will not turn a blind eye to violations of Security Council resolutions and that this Organization would be betraying its most basic principles if it were to allow force to prevail over the rule of law." Brezilya (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 26); aynı şekilde İngiltere (UN-Doc.S/PV. 3277, s. 41). Diğer delegeler: Çin delegesi: "The Secretary-General and his Special Representative, as well as the front-line African countries, have made tremendous efforts for the settlement of the Angolan question and important progress had once been made in the process of finding a political settlement. However, owing to UNlTA's refusal to accept the results of the general elections and its non-observance of the relevant Security Council resolutions, the situation in Angola continues to deteriorate, escalating the civil war and forcing a huge exodus of refugees into neighboring countries. As a result, the work of the United Nations Verification Mission (UNAVEM II) is confronted with enormous difficulties, which have affected peace and security in the region” (UN- Doc. S/PV. 3277, s. 28); Rusya delegesi de aynı şekilde (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 44). Cubiti temsil­cisi:

"As the Secretary-General indicates, the Angolan conflict has been the focus of an unimaginable level of international activity, so great has been the concern at the amount of human suffering and physical destruction in that country. (After the elections,) the fighting and suffering have, in fact, escalated to levels unprecedented in this long tragedy. The blame for this must be laid squarely at the feet of Jonas Savimbi, whose duplicity, cynicismand contempt for human life and values are unbounded. In some respects, he is an example of a phenomenon the United Nations can expect to encounter on a rising scale. As with Karadzic and Mladic in Bosnia, Pol Pot in Cambodia, Aidid in Somalia and various potential strongmen rising in central Asia, Savimbi is one of the new warlords - educated, cynical, clever and ruthless.

These warlords perceive the United Nations as weak and apprehensive, concerned more with TV news briefs than victory, prepared to accept the 'reality' of what is rather than the means used to reach the situation or the principles underlying what should be. (...) The pattern is all too consistent. But Angola must not be a replay of Bosnia Savimbi must be shown that there is another 'reality”. ' (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 36).

       [49]       Çin (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 28).

       [50]       Mısır (UN-Doc. S/PV. 3277, s. 16).

[51]       Angola (UN-Doc. S/PV. 3254, s. 16); Çin (UN-Doc. S/PV. 3254, s. 104); Çibuti (UN-Doc. S/PV. 3254, s. 102); Japonya (UN-Doc. s/pV. 3254, s. 115); Pakistan (UN-Doc. S/PV. 3254, s. 118), Zambiya (UN-Doc. S/Pv. 3254, s. 76); İspanya (UN-Doc. S/PV. 3254, s. 56).

[52] İspanyol temsilcinin üç bakış açısını sayması doğruydu, bunlar Güvenlik Konseyini harekete geçir­meye sebep olması gerekmektedir.

"At stake in Angola is the survival of an entire population which now faces a catastrophic situation and the daily horrors of civil war. (...)

Also at stake is the stability of the region. The echoes of what happens in Angola have serious implications for neighboring countries, which are now taking in large numbers of Angolan refuges and which have expressed a growing concern at the fact that the armed struggle is approaching their borders.

Finally, and of great importance, at stake is the credibility of the United Nations and of the Security Council.". (UN-Doc. S/PV. 3254, s. 56).

[53] UN-Doc.S/RES/785 (1992) - 3. op. para.; UN-Doc.S/RES/793 (1992) - 4. op. para; UN- Doc.S/RES/804 (1993)- 3.op. para.; S UN-Doc.S/RES/811 (1993) - 3. op. para.; UN- Doc.S/RES/851 (1993) - 5.ve 6. op. para.;

      [54] UN-Doc.S/RES/851 (1993) - 12. op. para.; UN- Doc.S/RES/864 (1993) - 8.ve18. op. para.; UN-Doc.S/RES/903 (1994) - 3. op. para.

       [55]       UN-Doc.S/RES/ 785 (1992) - 6. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 804 (1993) - 2. op. para.;                                               UN-

Doc.S/RES/ 811                (1993) -l.ve2. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 851  (1993) - 4. op. para.; UN-Doc.S/RES/

864 (1993) - 6. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 903 (1994)-9. pr.para.

        [56]       UN-Doc.S/RES/                       804 (1993) - 12. op. para; UN-Doc.S/RES/ 811 (1993) - 5.ve 6. op. para.;             UN-

Doc.S/RES/ 823 (1993) - 4.op. para.; UN-Doc.S/RES/ 864                        (1993) - 13. ve 15. op. para.;                UN-

Doc.S/RES/ 1221 (1999) - 5. pr. para.

[57] UN-Doc.S/RES/ 864 (1993) - Bölüm B, 1 .ve 2. pr. para., 18. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 1135 (1997); UN-Doc.S/RES/ 1221 (1999) - 3.ve 7. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 1237 (1999) Bölüm B, l.ve2. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 1295 (2000), 1. ve 6. pr. para.

[58] UN-Doc.S/RES/ 823 (1993) - 4. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 851 (1993) - 15. op. para.; UN- Doc.S/RES/ 864 (1993) -13.ve14. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 903 (1994) - 7. op. para.

[59]       UN-Doc.S/RES/ 864 (1993) - Bölüma, 3. pr. para., 7. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 1295 (2000), 3. pr. para.; UN-Doc.S/RES/ 1336 (2001), 1348 (2001) ve 1374 (2001) - 3. pr. para.

[60]       UN-Doc.S/RES/ 804 (1993) - 10. op. para.; UN-Doc.S/RES/ 851 (1993) - 18. op. para.; UN- Doc.S/RES/ 864 (1993) -13. op. para.

[61] UN-Doc.S/RES/ 804 (1993) - 11 .op.para.; UN-Doc.S/RES/ 851 (1993) - 17. op. para.; UN- Doc.S/RES/ 864 (1993) -16. op. para.




Kurumsal
E-Posta
İnsan
Kaynakları
SKS
FSM
Otomasyon
International Relations
FSM SEM
ALUTEAM
KURAM
FSM
TÜMER
Kariyer
Merkezi
. . .